Dashain en Navratri: één godin, twee manieren van vieren
Auteur : Peter Vredeveld · Gepubliceerd
Elk najaar, als de moesson voorbij is en de rijst rijpt, richt de hindoeïstische wereld zich op de godin Durga. In India eindigen de negen nachten van Navratri met Dussehra. In Nepal groeien diezelfde negen nachten uit tot Dashain, het grootste feest van het jaar, dat vijftien dagen duurt.
Beide feesten vertellen hetzelfde verhaal: de overwinning van het goede op het kwade. Toch brengt een familie in Kathmandu deze dagen heel anders door dan een familie in Kolkata, Ahmedabad of Delhi. Hieronder leest u wat de twee feesten gemeen hebben, waar ze verschillen en hoe de godin die ze eren in de hindoeïstische kunst wordt afgebeeld.
Bekijk onze hindoeïstische godenbeelden
Het verhaal achter het feest
Het bekendste verhaal is dat van de buffeldemon Mahishasura. Hij had de belofte gekregen dat geen mens of god hem kon doden, en gebruikte die om de goden uit de hemel te verjagen. De goden bundelden hun krachten en schiepen Durga, een godin die op een leeuw rijdt en in elk van haar vele handen een wapen houdt. Ze vocht negen dagen en nachten met de demon en versloeg hem op de tiende dag. Daarom tonen zoveel beelden haar als Mahishasuramardini, de verslaagster van Mahishasura, staand boven de buffel met haar drietand.
Een tweede verhaal hoort bij dezelfde dagen. Voor zijn strijd tegen de demonenkoning Ravana zou prins Rama negen dagen lang Durga hebben vereerd. Op de tiende dag won hij en bevrijdde hij zijn vrouw Sita. In een groot deel van India is Dussehra vooral de overwinning van Rama. In Nepal hoort de tiende dag bij de godin.
De data van Dashain en Navratri in 2026
Beide feesten volgen de maankalender en beginnen op de eerste dag van de wassende maan in de maand Ashwin (Ashoj in Nepal). In 2026 begonnen ze samen op 11 oktober.
India (kalender van Delhi): Navratri vanaf 11 oktober, Durga Ashtami op 18 oktober, Maha Navami op 19 oktober en Dussehra (Vijayadashami) op 20 oktober.
Nepal: Ghatasthapana op 11 oktober, Fulpati op 17 oktober, Vijaya Dashami met tika op 21 oktober en Kojagrat Purnima, de volle maan waarmee Dashain afsluit, op 25 oktober.
Dit jaar liggen de grote dagen één dag uit elkaar: Dussehra in India op dinsdag 20 oktober, de Dashain-tika in Nepal op woensdag 21 oktober. Elk land volgt zijn eigen officiële kalender, en ook de regionale kalenders in India kunnen iets verschillen.
Dashain in Nepal: vijftien dagen familie
In Nepal is Dashain minder een tempelfeest dan een familiefeest. Kantoren en scholen sluiten, bussen zitten vol en miljoenen mensen reizen naar hun geboortedorp. Er worden nieuwe kleren gekocht, huizen schoongemaakt en geiten vetgemest voor het feestmaal.
Ghatasthapana (dag 1). Een aarden pot (kalash) die Durga voorstelt, wordt in een verduisterde gebedsruimte gezet en rondom wordt gerst in zand gezaaid. Negen dagen lang geeft de familie de zaden water en vereert de godin. De scheuten worden bleekgeel omdat ze nooit zonlicht zien. Ze heten jamara.
Fulpati (dag 7). Fulpati betekent "heilige bloemen en bladeren". Een bundel heilige planten wordt van Gorkha, de oude zetel van de Shah-koningen, naar Hanuman Dhoka in Kathmandu gebracht en daar onthaald met een parade en saluutschoten.
Maha Ashtami en Maha Navami (dag 8 en 9). Dit zijn de dagen van Durga's woeste gedaanten, vooral Kali. De nacht van Ashtami heet Kal Ratri, de zwarte nacht. In veel tempels worden dieren geofferd, een traditie die nog steeds wordt gevolgd maar ook steeds vaker ter discussie staat. Veel families offeren nu een pompoen of kokosnoot. Op Navami vereren mensen hun gereedschap en voertuigen, en de Taleju-tempel op het Durbarplein in Kathmandu, het huis van de koninklijke godin van de Malla-koningen en een vorm van Durga, is op deze ene dag van het jaar open voor publiek.
Vijaya Dashami (dag 10). Dit is het hart van Dashain. Ouderen mengen rijst, yoghurt en rode vermiljoen en drukken dit als tika op het voorhoofd van jongere familieleden. Ze steken de jamara achter hun oren, geven wat geld (dakshina) en spreken een zegen uit voor gezondheid, succes en een lang leven. Families gaan dagenlang van de ene oudere naar de volgende.
Tot Kojagrat Purnima (dag 15). De tika-bezoeken gaan door tot de volle maan. Die nacht vereren mensen Lakshmi, de godin van de welvaart, en blijven ze wakker, want Kojagrat betekent "wie is er wakker?". Kinderen laten vliegers op vanaf de daken en in de dorpen verrijzen bamboe schommels, ping genoemd.
De Newar-gemeenschap in de Kathmanduvallei noemt het feest Mohani en heeft eigen rituelen, waaronder een familiemaal en een zwarte tika van lamproet.
Navratri in India: negen nachten, veel gezichten
India is een enorm land en Navratri ziet er in bijna elke staat anders uit. Wat de meeste regio's delen, zijn vasten, dagelijks gebed en de verering van de negen gedaanten van Durga, de Navadurga, één voor elke nacht.
Gujarat danst. Elke avond komen mensen in hun mooiste kleren samen voor Garba en Dandiya Raas en dansen tot laat in de nacht in cirkels rond een beeld of lamp van de godin.
West-Bengalen bouwt. Durga Puja is het grote feest van Kolkata. Kunstenaars werken maandenlang aan beelden van klei van Durga en haar kinderen, die in duizenden versierde paviljoens (pandals) staan. Op de laatste dag smeren getrouwde vrouwen elkaar in met vermiljoen (sindoor khela) en worden de beelden naar de rivier gedragen en in het water gelaten.
Noord-India verbrandt Ravana. Steden spelen de Ram Lila, een toneelstuk over het leven van Rama dat meerdere avonden duurt. Op Dussehra worden enorme poppen van Ravana en zijn broers, gevuld met vuurwerk, in brand gestoken.
Zuid-India stalt uit. In Tamil Nadu, Karnataka en Andhra Pradesh bouwen families een Golu op, een trapvormig rek vol poppen van goden, heiligen en dorpstaferelen, en nodigen vrienden uit om te komen kijken. Op Ayudha Puja worden gereedschap, boeken en muziekinstrumenten geëerd, en Saraswati, de godin van de kennis, heeft haar eigen dag. In Mysuru trekt de Dasara-processie met de godin Chamundeshwari op een gouden howdah door de stad.
In veel huizen in het noorden worden op Ashtami of Navami jonge meisjes uitgenodigd. Hun voeten worden gewassen en ze krijgen te eten als levende vormen van de godin. Dit heet Kanya Puja.
De belangrijkste verschillen op een rij
Duur: Navratri duurt negen nachten plus Dussehra. Dashain duurt vijftien dagen, van Ghatasthapana tot de volle maan.
De tiende dag: in India viert Dussehra de overwinning van Rama met brandende poppen, of in Bengalen het afscheid van Durga met het te water laten van de beelden. In Nepal is Vijaya Dashami de dag van tika en zegeningen van ouderen.
Waar het gebeurt: Navratri speelt zich in de openbare ruimte af, op dansvloeren, in pandals en bij de Ram Lila. Dashain wordt vooral thuis gevierd, met familie.
Symbolen: jamara, rode tika, vliegers en schommels horen bij Nepal. Garba, Golu, pandals en de poppen van Ravana horen bij India.
Durga en de godin in de hindoeïstische kunst
Durga wordt op veel manieren afgebeeld. Als Mahishasuramardini heeft ze acht, tien of meer armen, rijdt ze op een leeuw en doodt ze de buffeldemon. Als Navadurga verschijnt ze in negen verschillende gedaanten. In Nepal gieten Newar-kunstenaars haar in brons en snijden ze haar in hout voor tempels en heiligdommen, vaak samen met Taleju en de Ashta Matrika, de acht moedergodinnen.
Durga wordt ook gezien als een vorm van Parvati, de vrouw van Shiva. Lees hun verhaal in het liefdesverhaal van Shiva en Parvati. Lakshmi, die op Kojagrat Purnima wordt vereerd, en Saraswati, die in Zuid-India tijdens Navratri wordt geëerd, staan vaak naast haar, en Rama, de held van Dussehra, is een van de avatars van Vishnu.
Bekijk onze Parvati- en godinnenbeelden
Veelgestelde vragen
Is Dashain hetzelfde als Navratri?
Ze delen de eerste negen dagen, de verering van Durga en de betekenis van de overwinning van het goede op het kwade. Dashain gaat daarna nog zes dagen door en draait om de tika binnen de familie, dus in Nepal is het een feest op zich.
Is Dashain hetzelfde als Dussehra?
De tiende dag van Dashain, Vijaya Dashami, valt in de maankalender op dezelfde dag als Dussehra. In Nepal wordt die dag gevierd met tika en zegeningen van ouderen, in India vooral met de Ram Lila en het verbranden van de poppen van Ravana.
Wanneer is de Dashain-tika in 2026?
De Vijaya Dashami-tika in Nepal valt op woensdag 21 oktober 2026. Dussehra in India valt op dinsdag 20 oktober 2026.
Wat is jamara?
Gerstscheuten die op de eerste dag van Dashain worden gezaaid en negen dagen in het donker groeien. Op Vijaya Dashami worden ze als zegen achter de oren van jongere familieleden gestoken.
Wat betekent de rode tika?
Rood is de kleur van Durga en van geluk. De tika draagt de zegen van de oudere die hem geeft, en hem van zoveel mogelijk familieleden ontvangen hoort bij het feest.
Hoe wens je iemand een fijne Dashain?
In het Nepalees zegt men "Bijaya Dashami ko hardik shubhakamana", hartelijke wensen voor Vijaya Dashami. In India zijn "Happy Navratri" en "Happy Dussehra" gebruikelijk.
Kan ik een beeld van Durga of een andere godin in huis hebben?
Ja. Veel mensen hebben een beeld van Durga, Parvati, Lakshmi of Saraswati in huis als teken van bescherming, voorspoed of kennis. Zet het op een schone, verhoogde plek en behandel het met respect. In onze collectie hindoeïstische godenbeelden ziet u veel voorbeelden van deze figuren.
Bekijk alle hindoeïstische godenbeelden
Deel deze pagina
