Krishna en Kaliya: de dans op de slang
Auteur : Peter Vredeveld · Gepubliceerd
Ontdek onze Hindoe godenbeelden
Een kleine jongen staat op de koppen van een reusachtige slang. Eén voet drukt naar beneden, met zijn hand houdt hij de staart stevig vast. Hij is niet bang, hij lijkt zelfs speels. Dit is Krishna die de slang Kaliya bedwingt: een van de meest geliefde verhalen uit de hindoeïstische traditie, en een tafereel waar kunstenaars in India al eeuwenlang naar terugkeren.
In het kort: het verhaal van Krishna en Kaliya komt uit de Bhagavata Purana (boek 10, hoofdstuk 16). De jonge Krishna dook in een vergiftigd deel van de rivier de Yamuna bij Vrindavan, maakte zich los uit de greep van de veelkoppige slang Kaliya en danste op zijn koppen tot hij zich overgaf. Krishna spaarde zijn leven, stuurde hem terug naar zijn eiland, en de rivier werd weer zuiver.
De belangrijkste feiten
- Ook bekend als: Kaliya Mardana, Kaliya Daman of Kaliya Nag Nathan, allemaal de bedwinging van Kaliya
- Belangrijkste bron: Bhagavata Purana, boek 10, hoofdstuk 16, met versies in de Harivamsa en andere Purana's
- Waar: een diep deel van de rivier de Yamuna bij Vrindavan, in het huidige Uttar Pradesh
- Wie: de jonge Krishna, de slangenkoning Kaliya en de vrouwen van Kaliya
- Afloop: Kaliya wordt gespaard en verlaat de rivier, die weer zuiver wordt
- Nog altijd gevierd: elk jaar tijdens het feest Nag Nathaiya aan de Tulsi Ghat in Varanasi
Wie was Kaliya en waarom woonde hij in de Yamuna?
Kaliya was een machtige naga, een slangenkoning met vele koppen. Zijn eigenlijke thuis was het eiland Ramanaka. Daar was hij gevlucht voor Garuda, de grote adelaar en het rijdier van Vishnu, die op slangen jaagt. Kaliya koos een diep deel van de Yamuna bij Vrindavan om één reden: door een oude vloek van de wijze Saubhari kon Garuda daar niet komen.
Kaliya was veilig, maar de rivier betaalde de prijs. Zijn gif liet het water koken en dampen. Vogels die erover vlogen vielen uit de lucht, koeien die ervan dronken stierven en het gras langs de oever verdorde. Alleen één kadambaboom bleef op de oever staan.
Wat gebeurde er toen Krishna Kaliya ontmoette?
De sprong. Toen de jonge Krishna zag hoe zijn vrienden en hun koeien leden, klom hij in de kadambaboom en sprong in het vergiftigde water. In sommige versies wilde hij een bal pakken die in de rivier was gevallen. De koeherders op de oever zagen vol afschuw hoe het water zich boven hem sloot.
De strijd. Kaliya kwam omhoog, wikkelde zich om Krishna heen en trok hem naar de bodem. Even leek de jongen verloren. Toen begon Krishna te groeien, tot de slang hem moest loslaten.
De dans. Krishna sprong op de koppen van Kaliya en begon te dansen. Elke stap drukte met het gewicht van het hele universum. De ene kop na de andere zakte weg, tot de slangenkoning niet meer overeind kon komen.
Waarom spaarde Krishna Kaliya?
Hier neemt het verhaal een wending. De vrouwen van Kaliya, de slangenkoninginnen, kwamen met gevouwen handen uit het water en smeekten Krishna hun man te sparen. Ook Kaliya zelf besefte eindelijk wie er op zijn koppen stond en vroeg om vergeving.
Krishna stopte met dansen. Hij doodde Kaliya niet. Hij droeg hem op de Yamuna te verlaten en met zijn familie terug te keren naar Ramanaka, en beloofde dat Garuda hem nooit meer kwaad zou doen: de afdrukken van Krishna's voeten op zijn koppen zouden hem beschermen. Kaliya vertrok en de rivier werd weer helder.
"Om de goeden te beschermen, het kwaad te beëindigen en de dharma te herstellen, verschijn ik van tijdperk tot tijdperk."- Bhagavad Gita, 4.8
Wat betekent het verhaal van Krishna en Kaliya?
Het verhaal wordt op meerdere niveaus gelezen:
- Innerlijk gif. Kaliya staat vaak voor het gif in ons zelf, zoals trots, woede en angst, dat langzaam alles om ons heen bederft
- Moed. Een kind gaat de confrontatie aan met het meest gevreesde wezen in het land en rent niet weg
- Mededogen. Krishna bedwingt Kaliya, maar vernietigt hem niet. Zelfs de gevaarlijkste figuur in het verhaal krijgt een weg naar huis
- Een schone rivier. Tegenwoordig lezen veel mensen het ook als een verhaal over het herstel van een vervuilde rivier, wat het in India, waar de Yamuna zwaar onder druk staat, een nieuwe betekenis geeft
Hoe wordt Kaliya Mardana afgebeeld in de hindoeïstische kunst?
Voor beeldhouwers en schilders biedt het verhaal één onvergetelijk beeld: een klein kind dat rustig op een opgerichte slang staat. Je vindt het in Zuid-Indiase bronzen, in miniatuurschilderingen bij de Bhagavata Purana, in tempelreliëfs en in eenvoudige kleibeeldjes voor het huisaltaar.
Het tafereel is makkelijk te herkennen:
- Krishna balanceert op de gespreide koppen van de slang, meestal vijf of zeven, vaak met één been opgeheven in dans
- in één hand houdt hij de staart van Kaliya vast, als teken dat hij de situatie volledig beheerst
- zijn andere hand is opgeheven of maakt een beschermend gebaar
- de kronkels van de slang liggen om de sokkel, soms boven gestileerde golven van de Yamuna
- in sommige versies knielen de slangenkoninginnen met gevouwen handen naast Kaliya
Een prachtig voorbeeld uit onze collectie is dit antieke beschilderde terracotta beeld van Krishna uit India. Zijn huid is turquoiseblauw beschilderd en hij draagt een hoge kroon met een pauwenveer. Eén voet rust op de vijf koppen van een geel-zwarte slang, waarvan hij het lange lijf vasthoudt. Groene golven aan de voet verwijzen naar de rivier, en de versleten, hier en daar afgebladderde verf laat zien dat dit beeld generaties lang in gebruik is geweest.
Kaliya Mardana is maar één van de vormen waarin Krishna wordt afgebeeld. Hoe je de andere herkent, van de fluitspeler tot het goddelijke kind, lees je op onze pagina Krishna beelden. Meer over het leven van Krishna als avatar van Vishnu lees je hier.
Nag Nathaiya: het verhaal leeft voort in Varanasi
De legende leeft niet alleen voort in de kunst. Elk jaar in de hindoemaand Kartik, meestal in november, verzamelen zich menigten aan de Tulsi Ghat in Varanasi voor Nag Nathaiya, een naspeling van Krishna's overwinning op Kaliya die daar al eeuwenlang wordt opgevoerd.
Aan de oever van de Ganges wordt een grote kadambatak geplaatst. Een jongen die Krishna speelt springt daarvandaan in de rivier en komt weer boven, staand op de kop van een enorme slangenfiguur, met een fluit in zijn hand. Helpers in het water draaien de slang langzaam rond, terwijl duizenden mensen toekijken vanaf de trappen en vanuit boten, en de maharadja van Varanasi het schouwspel volgt vanaf zijn koninklijke boot.
Wist je dat? Nag Nathaiya zou in de 16e eeuw aan de Tulsi Ghat zijn begonnen. Daarmee is deze voorstelling op de rivier ruim 400 jaar oud.
Veelgestelde vragen
- Wat is het verhaal van Krishna en Kaliya? De jonge Krishna dook in een deel van de Yamuna dat door de slangenkoning Kaliya was vergiftigd, overmeesterde hem en danste op zijn koppen. Toen Kaliya en zijn vrouwen om genade smeekten, spaarde Krishna hem en stuurde hem weg, en de rivier werd weer zuiver.
- Wat betekent Kaliya Mardana? Mardana is Sanskriet voor vermorzelen of bedwingen, dus Kaliya Mardana betekent de bedwinging van Kaliya. Kaliya Daman betekent hetzelfde. Beide namen worden gebruikt voor het verhaal en voor beelden van dit tafereel.
- Waar wordt het verhaal van Kaliya verteld? De bekendste versie staat in de Bhagavata Purana, boek 10, hoofdstuk 16. Het verhaal komt ook voor in de Harivamsa en in verschillende andere Purana's.
- Heeft Krishna Kaliya gedood? Nee. Krishna versloeg Kaliya, maar spaarde zijn leven nadat de vrouwen van Kaliya voor hem hadden gesmeekt. Hij stuurde Kaliya terug naar het eiland Ramanaka en beloofde hem bescherming tegen Garuda.
- Hoeveel koppen had Kaliya? De teksten beschrijven hem met vele koppen, sommige versies spreken van honderd of meer. In de beeldhouwkunst wordt hij meestal met vijf of zeven koppen afgebeeld, zodat het tafereel overzichtelijk blijft.
- Wanneer wordt Nag Nathaiya gevierd? Nag Nathaiya vindt plaats aan de Tulsi Ghat in Varanasi op de vierde dag van de lichte helft van de maand Kartik, meestal in november.
- Waar vind ik een Krishna Kaliya beeld? Antieke Kaliya Mardana beelden bestaan in brons, steen, hout en beschilderde terracotta. De beschikbare stukken vind je op onze pagina Krishna beelden.
Zie je de volgende keer een klein blauw figuurtje dat op een slang danst, dan ken je het hele verhaal erachter: een vergiftigde rivier, een onbevreesd kind en een einde vol genade. Lees ook een ander geliefd verhaal over Krishna: Krishna en Sudama: het verhaal van ware vriendschap.
Bronnen: Bhagavata Purana, boek 10, hoofdstuk 16; Kaliya (Wikipedia); Nag Nathaiya (Wikipedia); Nag Nathaiya Leela, Incredible India
Bekijk onze Krishna beelden collectie
Deel deze pagina
